عه‌دنان موفتی: له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌كسانی و دادپه‌روه‌ری و ره‌چاوكردنی مافی مرۆڤ داواكراوه‌ مادده‌ی (140) جێبه‌جێبكرێت
راگه‌یاندنی په‌رله‌مان دوێنێ به‌سه‌رۆكایه‌تیی عه‌دنان موفتی و به‌ئاماده‌بوونی د.كه‌مال كه‌ركوكی جیَگری سه‌رۆكی په‌رله‌مان و فرسه‌ت ئه‌حمه‌د سكرتیَری په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان دانیشتنی ژماره‌ (35)ی خولی هه‌ڵبژاردنی دووه‌می به‌رِیَوه‌چوو.له‌دانیشتنه‌كه‌دا، كه‌وه‌زیری كاروباری ناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌ریَمی كوردستان و وه‌زیری هه‌ریَم بۆ كاروباری په‌رله‌مان و ستیڤان دیمستورای نویَنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌عیراق ئاماده‌یبوون، به‌رنامه‌ی كاری دانیشتنه‌كه‌ تایبه‌ت بوو به‌خستنه‌رِووی پیَشنیازی نویَنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، له‌سه‌ر مادده‌ی (140)ی ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عیراق.


له‌سه‌ره‌تای ده‌ستپیَكردنی دانیشتنه‌كه‌دا، سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان دوای به‌خیَرهیَنانی نویَنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌عیراق و د.محه‌مه‌د ئیحسان ئه‌ندامی لیژنه‌ی باڵای جیَبه‌جیَكردنی مادده‌ی (140)، باسی له‌وه‌كرد، كه‌چه‌ند رۆژیَكمان ماوه‌ بۆ كۆتایی ساڵی 2007و له‌ماوه‌ی رابردوودا لیژنه‌ی باڵای جیَبه‌جیَكردنی مادده‌ی (140) له‌په‌رله‌مان بوون و گویَمان له‌هه‌نگاوه‌كانی لیژنه‌كه‌و ئه‌و كۆسپ و ته‌گه‌رانه‌ش بوو، كه‌بووه‌نه‌ته‌ هۆی جیَبه‌جیَنه‌بوونی ئه‌و مادده‌یه‌، هه‌مووشمان به‌په‌رۆشه‌وه‌ چاودیَریی كاروباری لیژنه‌كه‌ ده‌كه‌ین و ته‌ئكیدده‌كه‌ینه‌وه‌، كه‌هه‌ڵویَستی گه‌لی كوردستان و په‌رله‌مانی كوردستان، هه‌میشه‌ پابه‌ندبوونه‌ به‌ده‌ستووری عیراق و ئه‌وپابه‌ندبوونه‌ش ئیستحقاقات و ئیلتیزاماتی هه‌یه‌.

سه‌رۆكی په‌رله‌مان، وتیشی: مادده‌ی (140) پاش راویَژو گفتوگۆیه‌كی زۆر له‌نیَوان هیَزه‌ سیاسییه‌كان، گه‌یشته‌ ئه‌و سیغه‌یه‌و به‌ته‌وافوق په‌سندكراوه‌و میَژووش ئه‌وه‌ی به‌رِوونی باسكردووه‌، هه‌روه‌ها له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌كسانی و دادپه‌روه‌ری و ره‌چاوكردنی مافی مرۆڤ داواكراوه‌ ئه‌و مادده‌یه‌ جیَبه‌جیَبكریَت، به‌ڵام له‌لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندییه‌وه‌ كارئاسانی بۆ نه‌كراو جیَبه‌جیَبوونی مادده‌كه‌ش دواكه‌وت، دواجاریش كه‌متمانه‌ درایه‌ لیژنه‌ی باڵای جیَبه‌جیَكردنی مادده‌ی (140)، ئه‌و لیژنه‌یه‌ ماوه‌یه‌كی كه‌می له‌به‌رده‌مدابوو، به‌پیَی توانا كۆمه‌ڵیَك هه‌نگاویشیان به‌ئاراسته‌ی جیَبه‌جیَبوونی مادده‌كه‌دا برِی، هه‌رچه‌ند به‌پیَی پیَویست نه‌بوو.
دواتر سه‌رۆكی په‌رله‌مان ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌كرد، كه‌نویَنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان پروپۆزه‌ڵیَكیان له‌سه‌ر چۆنیه‌تی جیَبه‌جیَكردنی مادده‌ی (140) هه‌یه‌و له‌لایه‌ن دیمستوراوه‌ پیَشكه‌شده‌كریَت و دوا برِیاریش ده‌گه‌رِیَته‌وه‌ بۆ په‌رله‌مانی كوردستان.
پاشان د.محه‌مه‌د ئیحسان وه‌زیری كاروباری ناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌ریَمی كوردستان رایگه‌یاند: ئه‌مه‌ جاری یه‌كه‌م نییه‌ له‌به‌رده‌م په‌رله‌مان باسی مادده‌ی (140) بكه‌ین و په‌رله‌مانیش خاوه‌ن برِیاری كۆتاییه‌، ئالییه‌تی حكومه‌تی به‌غدا به‌رامبه‌ر جیَبه‌جیَكردنی مادده‌كه‌ تاسنووریَك پاڵپشتی جیَبه‌جیَبوونی ئه‌و مادده‌یه‌ نه‌بوون و ئه‌وه‌شی تائه‌مرِۆ كراوه‌، به‌هۆی فشاری سه‌رۆك كۆمارو په‌رله‌مانتاره‌ كورده‌كانی ئه‌نجومه‌نی نویَنه‌ران و وه‌زیره‌ كورده‌كان بووه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر حكومه‌تی به‌غدا به‌تایبه‌تیش خودی سه‌رۆك وه‌زیران پشتگیری بكردایه‌ ده‌مانتوانی زۆر له‌وه‌ زیاتر بكه‌ین.
د.محه‌مه‌د ئیحسان، وتیشی: برِیار بۆ ئیَوه‌یه‌ كه‌ئیَمه‌ چی بكه‌ین، پرسیاریَكی دیكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌دوای 31/12، مادده‌ی (140) به‌تاڵ ده‌بیَته‌وه‌و ئه‌و هیَزه‌ی نامیَنیَت، به‌ڵام ئه‌و تیَگه‌یشتنه‌ زۆر هه‌ڵه‌یه‌و به‌ڵكو به‌تیَپه‌رِبوونی 31/12، ئه‌ركه‌كه‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی به‌غدا زیاتر ده‌بیَت، چونكه‌ حكومه‌ت پابه‌ند نه‌بووه‌ به‌رامبه‌ر به‌جیَبه‌جیَكردنی مادده‌یه‌كی ده‌ستووری.
پاشان ستیڤان دیمستورا، نویَنه‌ری سكرتیری گشتیی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌عیراق له‌وته‌یه‌كدا، كه‌ له‌به‌رده‌م په‌رله‌مانی كوردستان پیَشكه‌شیكرد، رایگه‌یاند: مادده‌ی (140) مادده‌یه‌كه‌ تیَیدا ئه‌و زوڵم و سته‌مه‌ دیاریكراوه‌و باسی ئه‌و ناخۆشی و تاوانانه‌ ده‌كات، كه‌ له‌ماوه‌ی رابردوودا به‌سه‌رتان هاتووه‌، بۆیه‌ من به‌ته‌واوه‌تی له‌ئیَوه‌ تیَده‌گه‌م كه‌ به‌توندیی ده‌تانه‌ویَت له‌پیَش واده‌ی خۆی مادده‌كه‌ جیَبه‌جیَبكریَت، به‌ڵام باسه‌یری ئه‌مرِۆ بكه‌ین چه‌ندی مانگه‌؟ ئه‌مرِۆ (17)ی (12)یه‌و ته‌نانه‌ت له‌وڵاتیَكی وه‌كو سویسراش، كه‌شاره‌زایه‌كی زۆریان له‌رِیفراندۆم هه‌یه‌، بۆ پرۆسه‌یه‌كی له‌وجۆره‌ پیَویستیان به‌(4)مانگ هه‌یه‌ بۆ سازدانی ریفراندۆم، ئینجا له‌عیراقدا ئه‌وه‌ چۆنده‌كریَت.
له‌كاتیَكدا له‌ئیَوه‌ تیَده‌گه‌م، كه‌ناتانه‌ویَت ئه‌م هه‌له‌ له‌ده‌ست خۆتان بده‌ن به‌دواخستن و خاوه‌خاوی به‌رده‌وام، بۆیه‌ من ماف به‌خۆم ده‌ده‌م پیَشنیازیَك بخه‌مه‌ به‌رده‌ست ئیَوه‌، هه‌روه‌ها ده‌مه‌ویَت بۆتان روونبكه‌مه‌وه‌، كه‌من چیمكردووه‌، كیَم ئاگاداركردووه‌ته‌وه‌ بۆ پیَشنیازه‌كه‌ی خۆم و پیَشنیازی ئیَمه‌ش ئه‌وه‌یه‌ چاوه‌رِوانی 31/12 نه‌كه‌ین و ئه‌مه‌ دۆرِانیَكه‌ بۆ هه‌موو لایه‌ك.
هه‌روه‌ها نویَنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، راشیگه‌یاند: ئه‌وه‌ی گرنگه‌ لیَره‌دا ئه‌وه‌یه‌، كه‌مادده‌ی (140) به‌زیندووی بهیَڵینه‌وه‌و برِیاره‌كه‌ش له‌ده‌ست ئیَوه‌یه‌، نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانیش ده‌یه‌ویَت ته‌نیا له‌رِووی هونه‌رییه‌وه‌ هاوكارتان بیَت و ببیَته‌ بزویَنه‌ری جیَبه‌جیَكردنی مادده‌كه‌، ئه‌گه‌ر ئیَوه‌ پیَشنیازی منتان قبووڵكرد به‌دریَژكردنه‌وه‌ی مادده‌كه‌ بۆ ماوه‌ی (6)مانگی تر، ئه‌وا به‌هاوكاری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان كاره‌كان خیَراده‌كه‌ین و به‌مشیَوه‌یه‌ ئیَوه‌ پشتیوانییه‌كی نیَوده‌وڵه‌تی بۆخۆتان ده‌سته‌به‌ر ده‌كه‌ن.
پیَویسته‌ ئه‌وه‌شتان له‌بیربیَت كه‌ئیَمه‌ وه‌كو نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ساڵی 1991، له‌ناخۆشترین چركه‌ساته‌كانی ئیَوه‌ ئاڵای نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانمان له‌زاخۆ هه‌ڵكردو پشتگیری خۆمان بۆ ده‌ربرِین، بۆیه‌ پیَویسته‌ متمانه‌ به‌نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان بكه‌ن له‌چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و كیَشه‌یه‌دا.
هه‌ر له‌چوارچیَوه‌ی دانیشتنه‌كه‌ی دویَنیَ، د.كه‌مال كه‌ركوكی ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌كرد: له‌ 2003ه‌وه‌ تاوه‌كو ئیَستا كه‌ 2008ه‌، ده‌كاته‌ (5) ساڵ ئه‌و كیَشه‌یه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندییه‌وه‌ چاره‌نه‌كراوه‌و به‌تایبه‌تیش حكومه‌ته‌كه‌ی مالكی گرفت وكۆسپی زۆری بۆ جیَبه‌جیَبوونی مادده‌ی (140) دروستكردووه‌.
جیَگری سه‌رۆكی په‌رله‌مان، ئه‌وه‌شی روونكرده‌وه‌، كه‌ده‌بیَت ریَز له‌ئیراده‌ی خه‌ڵك بگیریَت، به‌تایبه‌تی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌وه‌ تیَبگات، كه‌میلله‌ت به‌گشت پیَكهاته‌كانییه‌وه‌ ده‌یانه‌ویَت له‌رِیَگه‌ی ریفراندۆمه‌وه‌ چاره‌نووسیان یه‌كلایی بكریَته‌وه‌.
دواتر سه‌رۆكی په‌رله‌مان، به‌په‌رله‌مانتارانی راگه‌یاند: دوای پشووی جه‌ژن دانیشتنیَكی تایبه‌ت له‌سه‌ر راسپارده‌كانی نویَنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان سازده‌كه‌ین و دوابرِیاری په‌رله‌مان له‌سه‌ر ئه‌و پرۆژه‌یه‌ ده‌رده‌كه‌ین.  ......      له‌ کوردستانی نوێ وه‌رگیراوه‌
 

ئاگاداریه‌ک بۆ هه‌موو کوردێکی دڵسۆز و نیشتیمان په‌روه‌ر. ئه‌وانه‌ی که‌له‌ناخی دڵه‌وه‌ هیچ کاتێ بۆ خزمه‌ت کردنی کورد و کوردستان ماندونه‌ و ناسانه‌ خۆبه‌خشانه‌ کاریان کردوه‌ وه‌ کارده‌که‌ن ، به‌و ئومێده‌یی شان به‌شانی یه‌کتر بۆ خزمه‌ت کردنی سه‌رجه‌م خاکی کوردستان و شاری که‌رکوک و خانه‌قین و شه‌نگال و سه‌ر جه‌م ناوچه  دابراوه‌ کانی تری  کوردستان به‌ گشتی, (ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌ ڕۆژنامه‌یه‌کی ئه‌له‌کترۆنی ڕۆژنامه‌ی گشتی ئازاده‌ و سه‌ربه‌خۆییه‌ بۆیه)‌ سه‌ربه‌هیچ حیزب و رێک خراوێک نییه‌، ئامانجه‌ کانی تێ کۆشان و خزمه‌ت کردنی کۆمه‌ڵگای کوردییه‌ وبۆخزمه‌تکردنی  شاری که‌رکوک وناوچه‌دابراوه‌کان  سه‌رجه‌م کوردستان به‌گشتی  وه‌ تێده‌ کۆشێت بۆ گڕانه‌ وه‌ی که‌رکوک بۆ باوه‌شی نیشتیمان ،وه‌ ئاگاداریه‌ک بۆ سه‌رجه‌م ئه‌وکه‌سانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ له‌ هه‌رفه‌رمان گه‌یه‌ک یان  هه‌ر پۆستێکی لێپرسراویدان وه‌ هه‌ر جۆره‌که‌متر خه‌م ییه‌ک بکه‌ن له‌و ئه‌رکه‌ی پێان سپێردراوه‌ کۆمه‌ڵانی خه‌لکی کوردستان ده‌نگیان پێ داوه‌ زۆربه‌ ئازادانه‌ هه‌رکه‌مته‌رخه‌میه‌کیان کرد یان بینره‌ بڵاوی ده‌کینه‌وه‌، وه‌ هیوادارین هه‌ر نوسه‌رێک یان هه‌رکه‌سێک که‌ بابه‌ت یان وتار ئه‌نێرن بۆ ئێمه‌ تکایه‌ با ناوو ئیمایڵی ته‌واوی خۆیان بنێرن بۆمان  وه‌ بۆناردنی بابه‌ت و وتاره‌ کانتان تکایه‌ بچنه‌ به‌شی په‌یوه‌ندی که‌له‌سه‌روه‌ نوسراوه‌  ته‌واوی ئاسان کاری کراوه‌ بۆ هه‌مووان بۆ ناردنی نوسینه‌کانتان وه‌ بۆ هه‌ر ڕه‌خنه‌و تێبینیه‌ یه‌ک  ئه‌توانن په‌یوه‌ندی مان پی وه‌بکه‌ن به‌م ئیمایڵه ی خۆاره‌وه  به‌ڕێوه‌به‌ری ماڵپه‌ڕی داهاتوی که‌رکوک (هیوا ئه‌حمه‌د شوانی) له‌گه‌ڵ ڕێزم dahato@dahato.com